İnsan Hakları Bildirgesinin Kabulünün 60. Yılında Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu, Birleşmiş Milletler Ortak Programını Insan Hakları Temelli En İyi Örnek Çalışma Seçti.

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin kabulünün 60 ıncı yılında, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu 15 Aralık 2008 tarihinde düzenlediği panelde “Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu İşbaşında: Altı İnsan Hakları Örnek Çalışması” başlıklı Kitabı tanıttı. Yayında “Birleşmiş Milletler Kadın ve Kız Çocuklarının İnsan Haklarının Korunması ve Geliştirilmesi Ortak Programı”na en iyi örnek çalışmalar arasında yer verildi. Örnek olarak seçilen diğer çalışmalar Kolombiya, Ekvador, Nepal, Filipinler ve Tanzanya’da gerçekleştirilmiştir.

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu Direktörü Thoraya Ahmed Obaid yazdığı önsözde, Kitapta yer alan çalışmaların, kalkınma programlarının tasarımı, uygulaması, izlenmesi, değerlendirilmesine insan hakları standartlarının yerleştirilmesi konusunda yol gösterici örnek çalışmalar olduğunu kaydetti. Thoraya Ahmed Obaid, diğer örnek çalışmalar gibi BM Ortak Programının da kadınların yaşamlarının iyileştirilmesini hedeflediğini, tüm çalışmalarda tekrarlanan mesajın “cinsel sağlık ve üreme sağlığı hakkı dahil tüm insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, hakların uygun bir bağlamda kavramsallaştırılması ve mevcut kültür ile uyumlu biçimde yaşama geçirilmesi” olduğunu belirtti.

İNSAN HAKLARI TEMELLİ PROGRAM VE PROJELER HANGİ İLKELERİ GÖZETİR?

• Evrensellik ve Devredilemezlik
  Program ya da proje hiç bir toplumsal kesimin ya da grubun insan haklarını yadsıyamaz, kaynak azlığı nedeniyle herhangi bir gruba öncelik veremez ve kaynak azlığını gerekçe olarak ileri süremez. Toplumun dışlanmış ve marjinal kesimlerinin (yoksulların ve en yoksulların, dezavantajlı ergen ve gençlerin, şiddet mağduru veya istismara uğramış kadınların, eğitim dışında kalan çocukların, HIV ile yaşayan kadınların, seks işçisi kadınların, engelli kadınların, mülteci ve yerinden olmuş kişilerin, işgal altındaki kadınların ve yaşlıların) insan haklarını gerçekleştirmek için bilinçli çözümler önerir.
• Bölünemezlik
  Program ya da proje bir insan hakkını gerçekleştirmeyi hedeflerken diğer insan hakkının kullanımında soruna neden olamaz. Örneğin bir sağlık projesi, sağlıklı yaşam hakkının yanında yaşama hakkı, temiz suya erişim hakkı, eğitim hakkı, bilgi edinme hakkı gibi hakları da korumak ve geliştirmeyi hedeflemelidir. Bu nedenle de farklı insan haklarının gerçekleştirilmesinden sorumlu tüm kuruluşlar çalışmada yer almalıdır.
• Karşılıklı Bağımlılık ve İlgililik
  Program ya da proje sektörler ve kurumlararası işbirliğini gözetmelidir. Herhangi bir üreme sağlığı projesi sadece Sağlık Bakanlığı ile ortaklık yapmakla yetinmez, Eğitim Bakanlığı, Konut Bakanlığı ve Kadın Bakanlığı ile ortaklığı teşvik ederse daha başarılı sonuçlar alınır. İnsan hakları yaklaşımı, sorunların çözümü ve kalkınma için çok sektörlü yaklaşımı destekler.
• Eşitlik ve Ayrımcılık Yapmama
  Program ve projeler sadece hizmetlere erişimi kolay olan kesimleri hedeflemez. Kent nüfusu yanında kırsal nüfusa yönelik projeler de geliştirir. Aksi takdirde eşitsizliği artırmış olur. Program ya da projenin istem dışı ayrımcılıktan da kaçınması gerekir. Program ve projeler öncelikli olarak ayrımcılık mağdurlarını veya herhangi bir bağlamda dezavantajlı grupları hedef kitlesi olarak almalıdır. Program ve projeler, veri toplama kapasitesini güçlendirmeyi, verilerin cinsiyet, ırk, coğrafi yerleşim vb. ayrımlı toplanmasını, teşvik etmelidir. Program ve projeler olumlu ayrımcılık, katılımı artıracak özel forumlar vb. geçici özel önlemleri teşvik etmelidir.
• Katılım ve İçerme
  Program veya proje döngüsünün tüm aşamalarında ortakların kararları etkileme gücüne sahip olması güvence altına alınmış olmalıdır. Tüm ortakların aktif, özgür ve anlamlı katılımının güvence altına alınması herkesin programa/projeye girdi sağlamasının ötesinde bir anlam taşımalıdır, eleştirel bilinç ve karar alma gibi nitelikleri artırıcı önlemleri içermelidir. Bu süreç, kapasite inşası için bütçe ayrılması, şeffaflığın artırılması, proje hakkında herkesin anlayabileceği formatta bilgilendirme sağlanması, en yoksullar ile marjinal grupların katılabilecekleri özel kanalların yaratılması, sivil toplumla ittifakın güçlendirilmesi ve dışlanmışların ve marjinallerin içerilmesi gibi özel önlemleri içermelidir.
• Hesap Verebilirlik ve Hukukun Üstünlüğü
  Hesap verebilirlik, açıkça tanımlanmış rol ve sorumluluklar, şeffaf karar alma kriter ve süreçleri, bilgiye erişim ve güçlü bir talep mekanizmasının var olmasına bağlıdır. Programın veya projenin farklı evrelerinde uygulama ve çözüm üretme mekanizmaları ile birlikte kurgulanır. Bunun için sorumlu kuruluşun kapasitesinin güçlendirilmesi gerekir. Bir diğer önkoşul da programı veya projeyi tasarlayan ve/veya uygulamasına destek veren “kalkınma kuruluşunun” hedef kitle ve resmi makamlar karşısında hesap verebilirliğidir.

Bu kitaba Yayinlar sayfamizdan ulasabilirsiniz.

Kaynak: “UNFPA at Work; Six Human Rights Case Studies”, 2008, UNFPA and Harvard School of Public Health Program on International Health And Human Rights.